Autor: Leszek Telatyński
Sekcja Winoroślarska przy Związku Sadowników Polskich

Gospodarstwa agroturystyczne poprzez uprawę winorośli mogą poszerzyć ofertę kulinarną o winogrona

Gospodarstwa agroturystyczne poprzez uprawę winorośli mogą poszerzyć ofertę kulinarną o winogrona

Podstawowym kierunkiem wykorzystania winogron na świecie jest produkcja wina (ok. 80%), pozostałe 20% to owoce deserowe przeznaczone na soki, rodzynki, itp. W Polsce, według różnych źródeł, jest od 300 ha do 400 ha winnic. Trudno powiedzieć, ile z tego areału stanowią profesjonalnie prowadzone plantacje owoców z przeznaczeniem na produkcję wina, gdyż często na jednym hektarze uprawiane jest kilkadziesiąt odmian.

Bariery
Uprawa winorośli to nie tylko produkcja wina, którą z taką determinacją blokują kolejne rządy i posłowie, głównie przez niczym nieuzasadnione restrykcyjne ustawy. O tym, że Polska w tej produkcji nie ma szans zagrozić potentatom winiarskim, decydują następujące czynniki: nadprodukcja win na świecie, z czym związana jest stosunkowo niska cena podstawowych gatunków wina, brak tradycji winiarskich oraz specjalistów znających zagadnienia związane z technologią uprawy winorośli i produkcji win, warunki przyrodnicze mniej sprzyjające produkcji winogron niż w krajach położonych w cieplejszych strefach klimatycznych. Wymienione powyżej przyczyny stanowią skuteczną barierę dla produkcji winoroślarskiej, co nie znaczy, że nie ma kierunków, które można rozwijać, zwłaszcza w kontekście unijnych programów preferujących produkcję niszową, ekologiczną, regionalną czy amatorską na własne potrzeby.

Jakie są więc przesłanki przemawiające za rozwojem uprawy winorośli z przeznaczeniem na wino? Jest wielu pasjonatów, którzy byliby gotowi, w sprzyjających warunkach gospodarczych podjąć się tej ciekawej i trudnej produkcji, choćby dla zasady, że jest to możliwe i ma uzasadnienie ekonomiczne. Taka produkcja może stworzyć wiele miejsc pracy w rolnictwie w rejonach, w których uprawa innych roślin jest nieopłacalna lub niemożliwa. Jest też kwestia uaktywnienia dawnych regionów uprawy winorośli, choćby dla wskrzeszenia tradycji sprzed paru wieków , a w niektórych regionach sprzed kilkudziesięciu lat, co może mieć znaczenie dla rozwoju agroturystyki.
Gospodarstwa agroturystyczne poprzez uprawę winorośli mogą poszerzyć ofertę kulinarną o winogrona, dietetyczne soki bądź przetwory i potrawy charakterystyczne dla kuchni śródziemnomorskiej. Winnice mogą być też atrakcją turystyczną, jako, że jest ich w kraju niewiele, mogą więc być dobrym sposobem zainteresowania uprawą tej interesującej rośliny. Z ok. 10 000 gospodarstw agroturystycznych co najmniej 1/3 ma możliwości uprawy winorośli na własne potrzeby.

Czy Polska ma szansę stać się krajem winiarskim? fot. Tomasz Matuszak

Czy Polska ma szansę stać się krajem winiarskim? fot. Tomasz Matuszak

Szanse na rozwój produkcji
FAPA prognozuje znaczny wzrost powierzchni upraw ekologicznych w najbliższych latach w Polsce. Są przesłanki ku temu, by pewien procent areału tych upraw zajęła winorośl, na przykład w miejsce coraz mniej opłacalnej produkcji truskawek dla przetwórstwa. Sadząc odmiany o podwyższonej odporności na mróz i choroby można stosunkowo tanio produkować winogrona z przeznaczeniem na soki czy traktować je jako komponent w produkcji innych ekologicznych przetworów, także win i nalewek. Wsparciem może być coraz modniejszy ruch zdrowego jedzenia i życia, tzw. slow food, alternatywny dla wszechobecnych fast foodów. Dodatkowym argumentem — finansowym — jest wysokość unijnych dopłat, które wynoszą 1800 zł/ha upraw winorośli w okresie przestawiania na produkcję ekologiczną.
W Polsce uprawę winorośli pod osłonami prowadzi kilkadziesiąt gospodarstw, najczęściej wykorzystując standardowe nieogrzewane tunele o powierzchni około 0,2 ha. Winogrona deserowe wyprodukowane pod folią pokrywają zaledwie 1-2% krajowego zapotrzebowania na owoce deserowe tego gatunku, wynoszące rocznie ok. 100 000 ton, i pokrywane jest głównie owocami z importu. W Polsce częściej uprawiane są odmiany jasne. Owoce zbierane w odpowiednim terminie nie ustępują, a często przewyższają pod względem smakowym, winogrona z importu. Pierwsze winogrona, z upraw w tunelach ogrzewanych zbierać można już w maju, z nieogrzewanych — w czerwcu. Jest wiele nowych, interesujących odmian, które wypierają trudną w uprawie, ale wciąż dominującą odmianę ‚Skarb Panonii’. Mniej interesująca pod względem ekonomicznym jest uprawa winogron na zbiór opóźniony, częściej wykorzystuje się w tym przypadku odmiany o ciemnych owocach, zbieranych w październiku, listopadzie. Uprawa winorośli pod osłonami, a zwłaszcza w nieogrzewanych tunelach, może być alternatywna dla coraz mniej opłacalnych w produkcji pomidorów lub innych warzyw, przede wszystkim dlatego, że inwestuje się w założenie plantacji raz na 20-30 lat, i w tym okresie ponosi się jedynie koszty eksploatacji. Słowackie powiedzenie „dla młodego mleko lekiem, dla starego wino mlekiem” mogłoby stanowić motto promujące amatorską uprawę winorośli. Praca w winnicy, domowy wyrób win, wykorzystanie winogron, win i innych przetworów może być skutecznym sposobem na stres i zmęczenie współczesnym tempem życia. Ogrody przydomowe i działkowe mogą być świetnym terenem uprawy winorośli, tym bardziej że wielu użytkowników rezygnuje z uprawy warzyw na rzecz gatunków mniej pracochłonnych. Winorośl może jednocześnie zdobić przydomowe ogrody, a także być źródłem wyśmienitych zdrowych owoców. Istotny jest jednak odpowiedni dobór odmian dla bardzo zróżnicowanych warunków przyrodniczych, w jakich posadowione są działki i ogrody.

Drogi wyjścia
Z powyżej przedstawionych kierunków produkcji można wybrać ten, który w danych warunkach będzie najefektywniejszy pod względem gospodarczym i finansowym. Ważne, by podejść do zagadnienia z pełnym rozeznaniem możliwości osiągnięcia sukcesu oraz zagrożeń. Niestety, fachowców w dziedzinie winoroślarstwa w kraju jest cały czas zbyt mało.
Zapotrzebowanie na sadzonki dla profesjonalnych winnic wymusza produkcję materiału nasadzeniowego w odpowiednim asortymencie i jakości, niezależnie od tego, dla jakiego kierunku produkcji będzie użyty. Kolejnym ważnym zagadnieniem jest konieczność koordynacji przekazywania wiedzy i informacji na terenie kraju. Działalność różnych instytucji, organizacji rządowych i społeczno-zawodowych jest rozproszona i niespójna. Niewielki potencjał naukowy kilku wyższych uczelni, Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach czy ośrodków doradztwa rolniczego (np. winnica doświadczalno w Paszkowie k. Polanicy), a także wiedza i doświadczenie prywatnych winoroślarzy, nie są dostatecznie silnie popularyzowane. Innym problemem jest pilna potrzeba współpracy, której celem wiano być lobbowanie na rzecz zmiany niekorzystnych ustaw. Wspólny interes może połączyć winoroślarzy, sadowników i pszczelarzy, którym legalna produkcja win z winogron i owoców, wysokoprocentowych destylatów czy miodów pitnych może umożliwić znaczne zwiększenie dochodów uzyskiwanych z produkcji owoców czy miodu.
Potrzebne jest także utworzenie ośrodka, który mógłby zająć się całokształtem spraw związanych z winoroślarstwem. Wydaje się, że można byłoby go powołać przy Krajowej Radzie Izb Rolniczych lub przy którejś z izb wojewódzkich albo w instytucie  Sadownictwa  i  Kwiaciarstwa w Skierniewicach. Opieranie działalności na organizacjach społecznych bez profesjonalnego oparcia w instytucjach rządowych, nie przyniesie pożądanych rezultatów.

SHARE IT: