Uprawa: Jak i kiedy?

Większość uprawianych u nas odmian winorośli pochodzi od gatunku vitis vinifera zwana winoroślą właściwą /europejską/ lub też od krzyżówek z tym gatunkiem. W uprawie rozmiary krzewów ograniczane są do pożądanej wielkości i formy przez użytkownika po przez odpowiednie cięcie i formowanie.

Roślina posiada pień  /mogą być formy bezpniowe/ o pożądanej wysokości. Z pnia wyrastają pędy na których wiosną , z pąków wyrastają latorośle na których winorośl owocuje. Owocami są  2-4 nasienne jagody zebrane w grona. /są też odmiany beznasienne uprawiane, przede wszystkim, na rodzynki. Jagody mają różną wielkość i kształt, zabarwienie od zielonych do czarnych, często pokrytych nalotem woskowym. Miąższ soczysty, chrupki lub galaretowaty zawiera 10-25% cukrów /przede wszystkim glukozy/ oraz 4-10%o kwasów organicznych. Skład chemiczny, konsystencja miąższu, smak, aromat, wielkość gron i jagód decydują o przydatności poszczególnych odmian.
W praktyce winorośl  rozmnaża się najczęściej z sadzonek zdrewniałych długości ok. 30cm. Na nich, w trakcie ukorzeniania, tworzy się system korzeniowy. W dolnej strefie na tzw . trzonie korzeniowym wyrastają korzenie stopowe, w górnej podpowierzchniowe. Korzenie stopowe pełnią podstawową rolę w rozwoju rośliny.
Liście są różnej wielkości, często po spodniej stronie omszone 3-,5-,7-klapowe o różnej głębokości wcięć czasem bezklapowe. Organem czepnym są wąsy wyrastające w kątach liśc
Łoza w winorośli, w zależności od odmian, wytrzymuje w okresie spoczynku od -15* C do -35*C, korzenie przemarzają przy temperaturze poniżej -8*C. Młode rozwijające się pędy przemarzają już przy -1*C.

S t a n o w i s k o

Wybór  stanowiska pod winorośl jest bardzo ważny. Będzie miał wpływ na efekty produkcyjne przez następnych kilkadziesiąt lat. Błędy popełnione przy zakładaniu plantacji będą trudne lub wręcz niemożliwe do naprawienie. Stąd tak wiele starań należy dołożyć wybierając miejsce, rozstawę i odmiany. Inne elementy np. sposób utrzymania gleby, nawożenie, ochronę można i należy modyfikować zależnie od postępu technologicznego i zmieniających się warunków uprawy.
Praktyka wykazuje, że towarową uprawę winorośli w gruncie można prowadzić na południe od linii Poznań, Łódź, Lublin. Na północ od tej umownej granicy można amatorsko uprawiać odmiany  bardziej odporne na mróz ale często mniej wartościowych pod względem smakowym i przerobowym oraz w uprawi pod osłonami. Podobną barierę stanowi wysokość położenia uprawy, która wynosi ok. 400m n.p.m.
Co się tyczy konkretnego usytuowania winnicy, to najlepszymi terenami są łagodne zbocza o wystawie południowej, południowo-zachodniej,  gorsze południowo- wschodniej, zachodniej i wschodniej. Oczywiście winorośl można uprawiać na terenach równinnych ale traci się wówczas zalety stanowisk na skłonach a są nimi; lepsze nasłonecznienie /nawet do 20%/, odpływ zimnego powietrza /uwaga przymrozki!/, szybsze nagrzewanie się gleby, dłuższy okres wegetacji
Najlepiej zakładać winnice w środkowej części zbocza z osłoną od strony północnej.
Bardzo ważnym elementem stanowiska może być osłona z drzew od strony północnej przy jednoczesnej możliwości odpływu zimnego powietrza w dół. Dobrze jest jeżeli są osłony od strony wschodniej /wiatry w zimie/ i zachodniej /wiatry w okresie wiosenno-letniej/. Im większa plantacja tym mniejsze jest jej oddziaływanie. Przy małych winnicach  osłony boczne nie mogą być zbyt wysokie aby nie zacieniały plantacji. Nachylenie powyżej 15* utrudnia pracę mechaniczną oraz zwiększa erozję gleby, wskazane jest wówczas tarasowanie zbocza. Zbiornik wody u podnóża zbocza korzystnie wpływa na mikroklimat przez łagodzenie spadku minimalnych temperatur w okresie zimowym oraz utrzymywanie wyższych temperatur  /średnio/  w okresie wegetacji. Promieniowanie słoneczne odbite od lustra wody poprawiają  bilans energetyczny stanowiska.

G l e b a

Pod uprawę winorośli można wykorzystać różne rodzaje gleb od lekkich , piaszczystych do ciężkich a w terenach podgórskich nawet mocno zakamienionych. Zależnie od jakości gleby efekty uprawy mogą być mocno zróżnicowane.
Na glebach lekkich szybciej rozpoczyna się wegetacji, rośliny rosną słabiej, mogą występować niedobory wody jak również makro- i mikroelementów, zwiększa się ryzyko uszkodzenia przez przymrozki.  Jednocześnie na tychże glebach owoce wcześniej dojrzewają, mają większą zawartość cukrów, są mniej porażane przez choroby, łoza szybciej drewnieje /co dodatnio wpływa na mrozoodporność/. Na glebach ciężkich w/w procesy i zjawiska kształtują się odwrotnie.
Ważną rzeczą jest uregulowanie odczynu do 6,5 -7,2 pH. Jeżeli gleba jest zbyt kwaśna , przed założeniem plantacji należy wnieść odpowiednio wyliczoną dawkę wapnia, najlepiej w formie nawozów wapniowo-magnezowych. Na polach wyłączonych z uprawy przez dłuższy okres czasu wskazane jest wykonanie pełnej analizy gleby. Ze względu na brak szczegółowych zaleceń dla winnic należy przyjąć zalecenia dla sadów. W roku poprzedzającym nasadzenia najlepiej uprawiać rośliny motylkowe na przyoranie.
Szczególnie na glebach lekkich zaleca się przyorać  obornik w dawce 40-50t/ha. Zabieg ten winien  wyrównać niedobór składników pokarmowych i korzystnie wpływać na rozwój roślin w pierwszych latach uprawy.  Pola zachwaszczone chwastami trwałymi /perz, oset, powój, itp./ należy odchwaścić stosując odpowiednie herbicydy np. Roandup. Przed orką należy wnieść odpowiednią dawkę nawozów fosforowo- potasowych. Wielkość dawki  nawozów mineralnych  zależy od  wniesionego /bądź nie/ nawożenia organicznego oraz zasobności gleby. Najczęściej będzie to dawka ok.. 200kG  K2O  i  ok. 150 kG  P2O5  na ha. Orka winna być głęboka, nawet do 40-50cm.
N a s a d z e n i a
Przed sadzeniem należy przeanalizować   szereg czynników które będą miały istotny wpływ na użytkowanie plantacji. Bardzo ważnym zagadnieniem będzie ustalenie rozstawy roślin, która zależeć będzie od siły wzrostu sadzonych odmian, planowanego systemu prowadzenia krzewów, systemu uprawy międzyrzędowej, gleby /na lżejszych sadzimy gęściej/ oraz stopnia nachylenia pola. Szerokość międzyrzędzi to najczęściej 2,0 – 3,0m, odległość krzewów w rzędzie 1,0 – 1,5m.
Lepsze nasłonecznienie mają rośliny sadzone w rzędach o kierunku północ -południe. W przypadku dużego spadku terenu należy sadzić w poprzek skłonu. Po wytyczeniu kwater należy wyznaczyć rzędy planując rozmieszczenie odmian uwzględniając ich cechy, np. wrażliwość na mróz, na choroby, siła wzrostu, termin zbioru itp.
Istotną sprawą jest dobór odpowiedniej jakości materiału nasadzeniowego. W praktyce można spotkać kilka rodzajów sadzonek. Większe plantacje  zakłada się z sadzonek produkowanych w szkółce polowej. Mogą to być sadzonki własnokorzeniowe lub szczepione na specjalnych podkładkach jako, że  podkładka może mieć znaczący wpływ na wzrost i rozwój roślin a tym samym na efekty  produkcyjne
Jednak dobór właściwych podkładek do odmian które chcemy uprawiać może okazać się trudny dlatego, że często właśnie podkładki mają specyficzne wymagania co do rodzaju gleby, np.. na gleby wapienne lub wpływ na   odporności na choroby, filokserę, itp. Są też inne zagrożenia. Otóż w naszych warunkach klimatycznych, najczęściej, na podkładkach sadzi się odmiany wrażliwe na mróz. W przypadku wystąpienia bardzo niskich temperatur , przy braku pokrywy śnieżnej, może nastąpić wymarznięcie części szlachetnej znajdującej się powyżej miejsca szczepienia. Z oczek śpiących wybiją wówczas pędy podkładki, tym samym krzew jest stracony, w przypadku własno korzeniowych – do uratowania ponieważ wybiją pędy odmiany szlachetnej. Jest drugie zagrożenie. Zbyt głębokie sadzenie sadzonek szczepionych może powodować ukorzenianie się części szlachetnej krzewu co zmniejsza oddziaływanie podkładki na zaszczepioną odmianę,  z czasem eliminując ją całkowicie.
Źle dobrane sadzonki szczepione, bądź też błędy popełniona w ich wykorzystaniu  może dawać gorsze efekty produkcyjne niż stosując własnokorzeniowe. Stąd wniosek, że przy zakładaniu dużych , towarowych plantacji należy bardzo dokładnie przeanalizować możliwość wykorzystania takich sadzonek aby nie popełnić błędów.
Innym rodzajem sadzonek są sadzonki produkowane w pojemnikach. Tu wyróżnić należy sadzonki jednooczkowe /krótkie/ i wielooczkowe /długie/ Do sadzenia lepsze są  długie, produkowane z łozy kilkuoczkowej których  korzenie, w trakcie sadzenia, umieszczone będą na głębokości ok. 25-30cm. Zaletą tego typu sadzonek jest to że można z nich korzystać w trakcie całego okresu wegetacji. Sadzonki pojemnikowe, jednooczkowe są gorsze gdyż nie posiadają trzonu korzeniowego pozwalającego na wytworzenie właściwego systemu korzeniowego krzewu.
Ważna jest również technika sadzenia. Niewłaściwe wykonanie tego zabiegu może mieć wpływ na procent przyjęć, wyrównanie  sił wzrostu krzewów w pierwszym okresie  a czasem nawet w następnych  latach prowadzenia winnicy.
Sadzonki należy sadzić głęboko oraz stworzyć warunki by  wyrastające korzenie kierowały się w głąb a nie ku powierzchniowej warstwie bardziej żyznej gleby. W tym celu  należy kopać głębsze doły, na spód wrzucić warstwę żyznej ziemi, ułożyć korzenie sadzonki, obsypać i udeptać. Na glebach słabszych, jeżeli nie było danego obornika wskazane jest na dno dołka dać kompost lub obornik, przysypać warstwą ziemi i dopiero sadzić sadzonkę. Na dobę przed sadzeniem dobrze jest korzenie umieścić w wodzie. Na sadzonce pozostawić tylko korzenie stopowe, występujące wyżej należy usunąć. Winorośl można sadzić wiosną lub jesienią, z sadzonek pojemnikowych – przez cały okres wegetacji. Sadząc wiosną lub latem należy zwracać szczególną uwagę aby gleba miała dostateczną ilość wilgoci. Sadzonki wysadzone jesienią należy okryć ziemią, robiąc kopiec wysokości ok.. 20cm. Koło roślin należy wstawić palik który przez dwa lata będzie stanowił podporę rośliny. Na glebach słabszych i na skłonach rośliny sadzi się głębiej. Głębokie sadzenia zapewnia zwiększoną odporność na suszę i przemarzanie korzeni.

P i e r w s z y   r o k    p r o w a d z e n i a    w i n n i c y

W pierwszym roku należy wyprowadzić 1 – 2 latorośle. W tym celu, po rozgarnięciu kopców pozostawiamy 1-2 wybijające pędy, pozostałe należy wyłamywać. Pędy, w miarę wzrostu, należy przywiązywać do palika. Nie należy obrywać, wybijających z pędów pasierbów, ani nie usuwać liści. W okresie wegetacji plantację należy odchwaszczać, w miarę potrzeb /szczególnie sadzone wiosną/ należy podlewać , w czerwcu zasilić nawozami azotowymi.  W przypadku wystąpienia chorób lub szkodników należy je zwalczać zgodnie z zaleceniami.  Początkiem sierpnia łozę należy przyciąć o połowę celem przyspieszenia drewnienia. Po przymrozkach wokół pozostawionych pędów zrobić kopce / szczególnie u odmian o większej wrażliwości na przemarzanie/.

D r u g i   r o k  p r o w a d z e n i a     w i n n i c y

Wiosną drugiego roku należy wyprowadzić tyle latorośli ile ma być pni przyszłego krzewu.     W okresie wegetacji, z rosnących pędów należy usuwać pasierby, kontynuować ochronę, odchwaszczanie, nawożenie  a w sierpniu skrócić  pęd /łozę/ o ok. 1/3  celem przyspieszenia drewnienia.

N a s t ę p n e   l a t a   p r o w d z e n i a    w i n n i c y

W trzecim roku wyprowadza się właściwą formę krzewu. Jest wiele form prowadzenia winorośli. Dla uproszczenia omówiona będzie forma Guyota . Wyróżnia się trzy podstawowe jej odmiany; pojedynczą, podwójną  i na podwójnym pniu. Największe popularność zyskuje ostatnia i ona zostanie szerzej omówiona.
Wiosna trzeciego roku łozy /potencjalne pnie/ należy przyciąć i przygiąć do drutu na rusztowaniu /rys…/  W okresie wegetacji krzew rozrasta się do formy /rys…/  Jesienią należy usunąć część łozy  pozostawiając  roślinę w formie /rys…/ . Każdy pień traktowany jest jako odrębna roślina. Pozwala to sadzić rośliny nieco rzadziej gdyż  łozę owocującą rozgina się w przeciwnych kierunkach. Pnie mogą mieć wysokość od 40 do 150cm. / Najniższe,  ok.. 40cm stosuje się w uprawie pod osłonami/. Forma podwójna różni się tym, że z pnia wyprowadza się w przeciwnych kierunkach dwie łozy owocujące.

Leszek Telatyński
Prezes Sekcji Winoroślarskiej Związku Sadowników Polskich
Copyright 2016 | All Rights Reserved | Winamarcina